ติวเตอร์|เรียนพิเศษ|สอนพิเศษ|กวดวิชาตัวต่อตัวที่บ้าน

"มุ่ง สร้างการเปลี่ยนแปลงกับวิธีคิดและวิธีการจัดการศึกษาของประเทศที่ถูกผูกขาด โดยภาครัฐมาโดยตลอดมาเป็นการศึกษาที่อยู่มือและการจัดการของภาคชุมชนท้อง ถิ่นมากขึ้น"...แผ่นดินไทย การศึกษาไทยที่จะไม่ทอดทิ้งใคร เรื่องโดย คณะอนุกรรมการปฏิรูปประเทศไทยด้านการศึกษา

ปัญหาความไม่เท่า เทียมและความไม่เป็นธรรมในสังคมไทย เป็นปัญหาที่เกาะกินความมั่นคงผาสุกของประเทศมาตลอด สังคมที่ปล่อยให้คนจนจมอยู่ในความแพ้เปรียบและด้อยโอกาส และจมอยู่ในความจนดักดาน ในขณะที่กระจุกโอกาสและความได้เปรียบในทุกๆ ด้านให้แต่คนชั้นกลางและคนมีเงินนั้น ไม่มีวันจะเป็นสังคมที่ดีได้ไม่ว่าจะมั่งคั่งด้วยตัวเลขทางเศรษฐกิจเพียงใด แต่กลับจะเป็นสังคมที่จมอยู่ในความทุกข์ ความแตกร้าว และปัญหาสังคมมากมายที่ตามมา

การศึกษาไทยที่ผ่านมาก็เป็นเครื่องมือ ตอกย้ำความแพ้เปรียบและด้อยโอกาสนี้ของคนไทยมากมายทั่วแผ่นดิน ที่การเกิดมาเป็นคนจนกลับกลายเป็นโซ่ตรวนที่มัดตรึงเขาไว้ไม่ให้เข้าถึงการ ศึกษาที่มีคุณภาพหรือการศึกษาที่จะสร้างความแตกต่างในชีวิตขึ้นมาได้ ปัจจุบันแม้เด็กไทยโดยเฉลี่ยจะได้มีโอกาสเรียนมากขึ้นก็จริง แม้แต่ในระดับอุดมศึกษาที่ก็มีจำนวนนิสิตนักศึกษาเพิ่มขึ้นอย่างมากมายก็ตาม แต่จะมีลูกหลานชาวนาหรือลูกหลานแรงงานที่ยากไร้ในชนบทสักกี่คนที่จะมีโอกาส เรียนในโรงเรียนดีๆ ตั้งแต่เล็กๆ จากประถมสู่มัธยม จนสามารถสอบแข่งขันและเอาชนะเด็กมีเงินในเมืองเพื่อเข้ามหาวิทยาลัยชั้นนำ ของประเทศ หรือสอบแข่งขันชิงทุนไปต่างประเทศ หรือแม้แต่สอบแข่งขันเข้าเรียนในคณะวิชาหรือมหาวิทยาลัยดีๆ ประจำจังหวัดของตนได้

เป็นความจริงใช่หรือไม่ที่โรงเรียนดีๆ มหาวิทยาลัยชั้นนำเป็นเพียงที่รวมของคนที่มาจากครอบครัวที่พอจะมีกำลังซื้อ การศึกษาดีๆ ให้ลูก ไม่ได้เป็นภาพสะท้อนการให้โอกาสที่เท่าเทียมแก่คนไทยทุกชนชั้นอย่างที่เรา หวัง เป็นความจริงใช่หรือไม่ที่ระบบการศึกษาของเราปฏิเสธการให้โอกาสและคุณภาพที่ เท่าเทียมกับคนที่ต้องการการศึกษาอย่างที่สุดเพื่อไปเปลี่ยนแปลงชีวิตให้ดี ขึ้น เป็นความจริงใช่หรือไม่ที่การศึกษาไม่ได้ช่วยสร้างความแตกต่างในชีวิตให้คน ยากจนเท่ากับคนร่ำรวยในสังคมไทยที่การได้เรียนในสถาบันดีๆ ย่อมเป็นใบเบิกทางไปสู่ทางเลือกที่ดีกว่า การศึกษาของเรากลายเป็นเครื่องมือรักษาความได้เปรียบของชนชั้นในสังคมไทยให้ เป็นปัญหาสะสมอยู่ในสังคมนี้ตลอดไป

รากเหง้าของความไม่เท่าเทียมและ ไม่เป็นธรรมทางการศึกษาในสังคมไทยนั้น ฝักลึกอยู่ในระบบที่รัฐเป็นผู้ผูกขาดและครอบงำวิธีจัดการศึกษามาโดยตลอด ซึ่งนอกจากจะทำให้ขาดการจัดการที่ดีภายใต้ระบบราชการการศึกษาที่ไม่อาจนำการ ศึกษาที่มีคุณภาพกระจายไปได้อย่างทั่วถึงแล้ว ยังขาดการมีส่วนร่วมจากฐานท้องถิ่นชุมชน ไม่อาจตอบสนองการธำรงวิถีชีวิตและการทำมาหากินในท้องถิ่น กลายเป็นการศึกษาที่แปลกแยกคนออกจากถิ่นฐานบ้านเกิด สะท้อนให้เห็นการขาดวิธีคิดเชิงนโยบายที่ให้เกียรติและให้ความสำคัญอย่าง จริงใจแก่การสร้างความเข้มแข็งของภาคประชาชนและชุมชนระดับรากหญ้า มากกว่าการมุ่งไขว่คว้าแต่ความสำเร็จทางเศรษฐกิจมหภาคที่เป็นมายาคติของแทบ ทุกรัฐบาลมาโดยตลอด

รากเหง้าแห่งความล้มเหลวทางการศึกษาของประเทศยังฝังลึกอยู่ในกระบวนทัศน์ที่คับแคบและขาดเอกภาพของวงการศึกษาเองที่ยังมอง “การศึกษา” และ “การเรียนรู้” จำกัด อยู่แต่กับระบบโรงเรียนและการเรียนเพื่อแข่งขันแย่งชิง “วุฒิบัตร” ที่กลายเป็นคำสัญญาที่ว่างเปล่าของเยาวชนไทยนับล้านๆ คนที่ทำให้เชื่อในคุณค่าและคุณภาพของการศึกษา แต่ไม่อาจเปลี่ยนวุฒิบัตรที่ไขว่คว้ามาเหล่านั้นไปสู่การมีอาชีพและชีวิตที่ ดีได้

สิ่งเหล่านี้ได้นำมาสู่ความจำเป็นวิกฤตในการ “ปฏิรูปการเรียนรู้” ของคนไทยและสังคมไทย เพื่อทั้งการ “สร้างคน” เป็นกำลังของสังคม และทั้งเพื่อ “ให้โอกาสคน” ใน การใช้การศึกษาเบิกทางไปสู่ชีวิตที่ดีขึ้นได้อย่างทัดเทียมกัน เป็นการศึกษาที่มีความเท่าเทียมและทั่วถึง(Inclusive Education) ภายใต้หลักการเชิงอุดมคติว่า “แผ่นดินไทยไม่ทอดทิ้งใคร” (Inclusive Thailand) ทั้งในแง่ของโอกาสและคุณภาพ อันจะเป็นเครื่องมือสร้างสันติสุขและความปรองดองให้คงอยู่ในสังคมไทยในอนาคต

คณะ ทำงานด้านการศึกษาในคณะกรรมการปฏิรูปประเทศไทยต่างเห็นร่วมกันว่าการจัดการ ศึกษาจึงต้องเปลี่ยนจากการเรียนรู้ที่ตีบตันเป็นการเรียนรู้หลายทางเลือก ตั้งแต่เป้าหมาย วิธีการ ผู้จัด ผู้เรียน วิธีประเมิน และแหล่งทรัพยากร การศึกษายุคใหม่ยังต้องมีความเท่าเทียมในคุณภาพเพื่อให้คนไทยทุกคนสามารถ เข้าถึงและได้ประโยชน์จากการศึกษาอย่างทั่วถึง รวมถึงกระบวนทัศน์ใหม่ที่เปลี่ยนจากการออกแบบระบบการศึกษาและเนื้อหากระบวน การเรียนรู้จากส่วนกลางไปสู่การออกแบบและเสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้จากฐาน ชุมชนท้องถิ่น ทั้งหมดนี้กล่าวได้ว่าเป็นหัวใจของกระบวนทัศน์ใหม่ที่เปลี่ยนจากการศึกษาที่ จัดโดยรัฐและถูกมองว่าเป็นความรับผิดชอบของรัฐ เป็นการเรียนรู้ที่ทุกคนเป็นเจ้าของและร่วมรับผิดชอบ เป็นการศึกษาที่เป็นเสมือน “ยาชุด” ที่ดึงเสาหลักของสถาบันทางสังคมทั้งหมดมาร่วมสร้างการศึกษาที่ดี ไม่ว่าจะเป็น ครอบครัว ชุมชน ภาคเอกชน สื่อ หน่วยงานปกครองของรัฐ หน่วยงานพัฒนาเอกชน ตลอดจนสถาบันการศึกษาเอง ที่จะต้องมาร่วมเป็นเจ้าของและร่วมขับเคลื่อนการศึกษาไทย

คณะทำงาน ด้านการศึกษาในคณะกรรมการปฏิรูปประเทศไทยขอเสนอแนวทางการปฏิรูปการเรียนรู้ ของสังคมไทยที่เป็นจริงได้ และได้เป็นจริงไปแล้วในผืนแผ่นดินนี้ในหลายโรงเรียน หลายชุมชน ดังนี้

๑. การเสริมสร้างความเท่าเทียมกันในโอกาสและคุณภาพการศึกษาในระดับชุมชนท้องถิ่นอย่างทั่วถึง เพื่อ ความเป็นธรรมในสังคมและเพื่อการยกระดับคุณภาพการศึกษาที่จะนำไปสู่การยก ระดับความสามารถแข่งขันของประเทศในระยะยาว การพัฒนาโรงเรียนดีให้มีทุกท้องถิ่นไม่ว่าจะเป็นดรงเรียนขนาดใดใหญ่หรือเล็ก ให้มีคุณภาพทัดเทียมกัน ด้วยการมีส่วนร่วมสนับสนุนและจัดการของชุมชนท้องถิ่นเอง

๒. การจัดการศึกษาและการส่งเสริมการเรียนรู้เฉพาะกลุ่มเป้าหมาย โดยเน้นกลุ่มเป้าหมายนอกระบบการศึกษารวมถึงกลุ่มวัยแรงงานนอกระบบการศึกษา ทั้งหมดทั้งในภาคการเกษตรและแรงงานนอกภาคเกษตรที่เป็นลูกจ้างในภาค อุตสาหกรรมและบริการต่างๆ เด็กที่หลุดออกจากระบบโรงเรียน เด็กพิการ เด็กยากจนด้อยโอกาส รวมไปถึงเด็กชายขอบไร้สัญชาติที่จะต้องได้รับการดูแลอย่างทั่วถึง

๓. การส่งเสริมการศึกษาทางเลือกและกลไกการจัดการระดับชุมชนท้องถิ่น และองค์กรที่อยู่ใกล้ชิดกลุ่มเป้าหมายให้สามารถริเริ่มและได้รับการสนับสนุน ให้ดำเนินการจัดการศึกษาได้อย่างมีประสิทธิภาพและเชื่อมต่อบูรณาการการศึกษา ทางเลือกกับการศึกษาในระบบให้ประสานสัมพันธ์กันทั้งในเชิงหลักคิดและวิธีการ

๔. การส่งเสริมการพัฒนาเทคโนโลยีและสื่อเพื่อการเรียนรู้ และการวิจัยเพื่อพัฒนาการเรียนรู้และพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนไทยอย่างเต็มที่ ผ่านกลไกกองทุนและการจัดการร่วมกับภาคเอกชน เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ของทุกกลุ่มเป้าหมาย รวมถึงการพัฒนาครูและบุคลกรทางการศึกษาให้เท่าทันและสามารถนำเทคโนโลยีและ ความรู้สมัยใหม่และการวิจัยไปใช้ในการพัฒนาตนเองและการจัดการเรียนการสอนได้ อย่างมีประสิทธิภาพ

แนวทางดังกล่าวข้างต้นหลายประการ โดยเฉพาะแนวทางการพัฒนาการศึกษาในระดับชุมชนท้องถิ่นได้เป็นจริงแล้วในหลาย พื้นที่ และประสบความสำเร็จในการแก้ปัญหาโรงเรียนที่ย่อหย่อนคุณภาพและพัฒนาการศึกษา ให้สามารถตอบสนองโจทย์ความต้องการของท้องถิ่นได้อย่างแท้จริงบนฐานการมีส่วน ร่วมจากท้องถิ่นอย่างเข้มแข็ง

• กรณี โรงเรียนบ้านเกาะแรต สุราษฎร์ธานี ผู้บริหาร ครู และชุมชนได้ร่วมกันพัฒนาหลักสูตรการเรียนรู้ท้องถิ่นที่ครอบคลุม “วิชาท้องถิ่น” ถึง 40 วิชาภายใต้แนวคิดโรงเรียนเล็กแต่ห้องเรียนกว้างใหญ่แผ่ไปทั้งชุมชน ซึ่งจัดให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ชุมชนและอาศัยผู้รู้ผู้ทรงภูมิปัญญาของชุมชน มาร่วมเป็นครูให้เด็กๆ ปัจจุบันหลักสูตรท้องถิ่นของโรงเรียนได้ถูกขยายแนวคิดกลายเป็นต้นแบบชุดความ รู้ชุมชนของจังหวัดสุราษฎร์ธานี

• กรณีโรงเรียนบ้านแพรกหนามแดง สมุทรสงคราม จากโรงเรียนขนาดเล็กที่ชุมชนถอดใจกับคุณภาพการศึกษาจนเกือบถูกยุบ กลายมาสู่การฟื้นคืนโรงเรียนที่กำลังอ่อนพลังลงด้วยการดึงชุมชนเข้ามามีส่วน ร่วมให้เห็นความสำคัญของโรงเรียน และตระหนักถึงบทบาทของพ่อแม่ผู้ปกครองและท้องถิ่นที่มีต่อการพัฒนาการศึกษา ของโรงเรียน จนกลายเป็นโรงเรียนชั้นดีแห่งหนึ่งของชาวสมุทรสงคราม

• กรณี โรงเรียนวัดหนองหล่ม ลำพูน เคยเป็นโรงเรียนขนาดเล็กที่อยู่ในพื้นที่ป่าเสื่อมโทรม ที่ “เปลี่ยนวิกฤตเป็นโอกาส” ด้วยการพัฒนาการเรียนรู้สิ่งแวดล้อมศึกษา และเปิดพื้นที่การเรียนรู้ป่าชุมชนศึกษาขึ้น อันนำไปสู่การพัฒนากระบวนการเรียนรู้ในห้องเรียนที่เชื่อมโยงกับชุมชน และห้องเรียนในป่าใหญ่ขึ้น อันเป็นการพัฒนากระบวนการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับทรัพยากรในพื้นที่ได้อย่าง ดียิ่ง

• กรณี “นครปฐมโมเดล” ที่ยึดหลัก “เด็กดีต้องมีที่เรียน” ส่ง เด็กดีที่แม้ไม่ต้องเรียนเก่ง แต่มีคุณธรรมและจิตอาสาเพื่อส่วนรวมให้สามารถเรียนต่อไปจนถึงระดับอุดมศึกษา พร้อมประกันการมีงานทำ ภายใต้แนวคิดที่มุ่งหวังให้เยาวชนจังหวดนครปฐมไม่มุ่งแต่แข่งขันกัน แต่ให้มุ่งเป็นนักทำกิจกรรมสร้างสรรค์ที่สามารถมีโอกาสเรียนต่อได้จนสูงสุด ในสถาบันอุดมศึกษาในพื้นที่ โดยไม่ต้องสอบแข่งขัน ภายใต้ “โครงการเด็กดีมีที่เรียน” ที่จัดโควต้าที่นั่งให้เยาวชนนักกิจกรรมได้เข้าเรียนต่อโดยพิจารณาจากผล งาน/แฟ้มสะสมงานอาสาเพื่อสังคม ซึ่งได้นำร่องความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และต่อมายังได้ขยายผลต่อยอดโครงการไปในมหาวิทยาลัยต่างๆ ในหลายจังหวัดหลายภูมิภาค

• กรณี “พลังคนเสอเพลอ พลังการศึกษาเพื่อท้องถิ่น” ตำบลเสอเพลอ อำเภอกุมภวาปี อุดรธานี จาก การตระหนักร่วมของท้องถิ่นกับการมุ่งหวังการศึกษาที่ดีสำหรับลูกหลานเสอเพลอ นำไปสู่ความร่วมมือระหว่างภาคการศึกษา ชุมชน อบต.และภาคประชาคมท้องถิ่นร่วมพัฒนาการศึกษาของตำบล เกิด “เสอเพลอโมเดล” ซึ่งเป็นความพยายามพัฒนาเด็กและเยาวชนอย่างเป็นองค์รวมทั้งมิติสุขภาพอนามัย มิติการศึกษา และมิติคุณภาพชีวิต ซึ่งปัจจุบันได้กลายเป็นตำบลตัวอย่างของการพัฒนาเด็กและเยาวชนอีกด้วย

ทั้ง นี้ ในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงไปสู่การปฏิรูปการเรียนรู้ของสังคมไทยตามแนว ทางและตัวอย่างดังกล่าว เห็นได้ชัดว่าจำเป็นจะต้องก้าวให้พ้นจากอุปสรรคของระบบราชการการศึกษาที่ไม่ อาจขับเคลื่อนการปฏิรูปใดๆ ได้มากนัก ด้วยโครงสร้างและวัฒนธรรมอำนาจที่ปฏิเสธจนถึงต่อต้านความเปลี่ยนแปลง และเป็นปมเงื่อนที่ดื้อดึงในความพยายามปฏิรูปการศึกษาของประเทศมาโดยตลอด ดังนั้น ในการเสนอข้อเสนอเพื่อขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงนี้จึงมีฐานคิดที่ชัดเจนที่ จะต้องมุ่งสร้างการเปลี่ยนแปลงกับวิธีคิดและวิธีการจัดการศึกษาของประเทศที่ ถูกผูกขาดโดยภาครัฐมาโดยตลอดมาเป็นการศึกษาที่อยู่มือและการจัดการของภาค ชุมชนท้องถิ่นมากขึ้น ข้อเสนอสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงจึงเน้นที่การปฏิรูประบบบริหาร จัดการการศึกษาที่ลดทอนอำนาจการผูกขาดและพื้นที่การจัดการของรัฐ เพื่อขยายพื้นที่การจัดการศึกษาของภาคประชาชนและชุมชน พร้อมไปกับการปฏิรูประบบการเงินงบประมาณด้านการศึกษาเพื่อเป็นแรงจูงใจและ เงื่อนไขสนับสนุนการปฏิรูประบบบริหารจัดการดังกล่าว โดยมีรายละเอียดแนวทางการขับเคลื่อนที่สำคัญสองประการคือ

๑.การปฏิรูประบบบริหารจัดการการศึกษาในภาพรวม ลดบทบาทการจัดการโดยรัฐทั้งในส่วนกลางและในระดับท้องถิ่น ผันบทบาทหน่วยงานรัฐเป็นบทบาทเชิงอำนวยการ การพัฒนานโยบายและมาตรฐานการศึกษา การกำกับติดตามตรวจสอบ และให้การสนับสนุนด้านงบประมาณและทรัพยากรต่างๆ ผ่านการทำงานร่วมกับหน่วยงานกลางอิสระที่รับผิดชอบงานด้านการประกันคุณภาพ การศึกษา การทดสอบทางการศึกษา และการคุ้มครองผู้บริโภค โดยให้มีกลไกและพลังภาคประชาชนติดตามตรวจสอบอย่างต่อเนื่อง เพื่อขับเคลื่อนการริเริ่มการจัดการศึกษาและการพัฒนาการศึกษาโดยภาคประชาชน และชุมชนท้องถิ่นให้เป็นผลสำเร็จ

๒.การปฏิรูประบบการเงินการคลังด้านการศึกษาเพื่อสร้างแรงจูงใจและเงื่อนไขขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลง เน้นการใช้ระบบการสนับสนุนทางการคลังที่ใช้อุปสงค์หรือการสนับสนุนโดยตรงต่อ ผู้รับประโยชน์เป็นฐาน (demand-side financing) ซึ่งครอบคลุมถึงการศึกษาวิจัยและกำหนดค่าใช้จ่ายต่อหัวตามภารกิจ (function) และกลุ่มเป้าหมาย (target group) กลุ่มต่างๆ อย่างเป็นธรรมและทั่วถึง เน้นบทบาทภาคเอกชนในการจัดการศึกษาที่รัฐให้การสนับสนุนและส่งเสริมให้เกิด การแข่งขันด้านคุณภาพ ควบคู่ไปกับการใช้มาตรการด้านการเงินและงบประมาณกระตุ้นและส่งเสริมโรงเรียน และสถาบันการศึกษาของรัฐพัฒนาคุณภาพได้อย่างต่อเนื่อง รวมถึงการใช้มาตรการด้านงบประมาณแทรกแซงและสกัดการจัดการศึกษาที่ไม่มี คุณภาพหรือเอารัดเอาเปรียบผู้บริโภค

ทั้งนี้ ข้อเสนอทั้งสองประการแม้จะดูเป็นการปฏิรูปที่ส่งผลกระทบและอาจเป็นจุด เปลี่ยนครั้งสำคัญกับระบบราชการการศึกษาเดิมก็ตาม แต่หากนำประโยชน์ต่อการสร้างโอกาสและความเท่าเทียมให้แก่ประชาชนทุกหมู่ เหล่าที่เคยถูกปฏิเสธโอกาสจากระบบการศึกษาเดิมเป็นเป้าหมาย ตลอดจนการรณรงค์ทางสังคมให้ทุกภาคส่วนเห็นถึงประโยชน์ของ “การศึกษาระบบใหม่ที่มีคุณค่าและความหมายกับชีวิตคนไทยทุกคน” อันเป็นการเสริมสร้างสันติสุขและความปรองดองในสังคมในระยะยาว รวมถึงการนำพลังภาคประชาชนที่เข้าใจและเห็นด้วยกับฐานคิดนี้มาเป็นแรง หนุนอย่างกว้างขวางและต่อเนื่อง ก็จะเป็นพลังขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงที่มุ่งหวังนี้ให้เป็นผลสำเร็จได้ เพื่อเบิกทางการเรียนรู้ที่มีคุณค่าอย่างแท้จริงต่อการพัฒนาคนไทยให้ก้าวไป สู่การมีชีวิตที่มั่นคงและผาสุก เพื่อสังคมไทยทุกท้องถิ่นที่มั่นคงและผาสุกอย่างเท่าเทียมกันในอนาคต

-----------------------------------------------------------------------------------------------


ที่มา : คณะอนุกรรมการปฏิรูปประเทศไทยด้านการศึกษา
และ http://www.esaanvoice.net/esanvoice/know/showart.php?Category=learn&No=13674